kontakt:
Paweł Poręba
tel. 0604 0604 28
napisz do mnie

Nurkowanie NEKTON

Strona główna    Kursy nurkowania   Wiedza nurkowa   Wyjazdy nurkowe   Relacje   Linki
  Sprzęt podstawowy (ABC)
  Urządzenie do kontroli pływalności
  Urządzenia pomiarowe
  Suche rękawice
  Lampy
  Alternatywne źródła mieszaniny oddechowej
  Testy sprzętu

Alternatywne źródła mieszaniny oddechowej

Czyli jak zadbać o swoje bezpieczeństwo podczas nurkowań.

Dobra praktyka nurkowa każe zdublować wszystkie systemy potrzebne do przeżycia i powrotu z pod wody. Mieszanina oddechowa jest nam niewątpliwie potrzebna do przeżycia dlatego praktycznie wszystkie systemy nurkowania dają nam jakąś alternatywę na wypadek awarii urządzenia oddechowego.

Sytuację braku powietrza nazywamy w skrócie OOA (Out Of Air).

Asekuracja partnerska

Asekuracja partnerska to najbardziej rozpowszechniona i najbardziej prymitywna metoda zapewnienia sobie awaryjnego źródła mieszaniny oddechowej.

Nurkowanie z jednym automatem oddechowym

W najbardziej uproszczonej wersji w razie sytuacji awaryjnej zaczynamy z partnerem wymieniać się ustnikiem.

Metoda ta ma właściwie tylko jedną zaletę: może zadziałać w wypadku gdy nurkowie posiadają tylko po jednym automacie oddechowym lub gdy automat rezerwowy ulegnie awarii.

Niestety konieczność ciągłej wymiany ustnika jest kłopotliwa i ryzykowna, ta procedura wymaga zarówno większych umiejętności, jak i spokoju w sytuacji awaryjnej - w przeciwnym wypadku często kończy się fatalnie.

Oktopus

Oktopus to dodatkowy drugi stopień podłączony do tego samego pierwszego stopnia automatu co główny drugi stopień. Taki system jest "konfiguracją minimum" wymaganą przez prawo w większości krajów w których nurkowanie jest masowe. Należy pamiętać, że oktopus w zasadzie nie służy swojemu właścicielowi, gdyż tylko nieliczne awarie spowodują takie uszkodzenie głównego drugiego stopnia, że z niego nie da się korzystać, a będzie można użyć oktopusa. Głównym zadaniem oktopusa jest możliwość jego użycia gdy powietrza zabraknie partnerowi. Możliwość użycia własnych drugich stopni w sytuacji OOA znakomicie upraszcza procedurę i w tej sytuacji wynurzenie się jest bardzo proste.

Niestety ten system powoduje, że w sytuacji stresowej, jaką jest brak powietrza, obaj nurkowie oddychają poprzez jeden pierwszy stopień automatu, co potęguje wychłodzenie gazu i w zimnych wodach zwiększa ryzyko zamrożenia automatu.

Drugi automat oddechowy

Dodatkowy automat oddechowy podłączony do podwójnego zaworu butli jest odpowiednikiem systemu oktopus przeznaczonym na zimne wody. Nadal jest to system przede wszystkim dla partnera, gdyż w przypadku najczęstszej w zimnych wodach awarii - zamrożenia automatu, dodatkowy automat nam nie pomoże. Ale gdy podamy go partnerowi, to ryzyko zamrożenia naszego automatu nie rośnie tak dramatycznie jak w przypadku oktopusa.

Własna rezerwa i asekuracja partnerska

Niezależna butla z gazem

Użycie niezależnej butli dubluje całkowicie źródło mieszaniny oddechowej i gdyby nie kłopoty z konfiguracją - wydawać by się mogło optymalnym rozwiązaniem w nurkowaniu rekreacyjnym. Niezależna butla jest realną rezerwą zarówno dla nas samych, na wypadek kłopotów z naszym głównym źródłem gazu, jak i dla partnera.

Niezależną butlę możemy zabrać na trzy sposoby:

Butla Ponny

Jest to mała butla (najczęściej 4dm3) przyczepiona do butli głównej. Układ jest całkowicie asymetryczny i podczas nurkowania zużywamy gaz z butli głównej, pony służy tylko jako rezerwa dla partnera. Użycie takiej butli wymaga dużej dyscypliny (kontrola ciśnienia i sprawności przed każdym nurkowaniem). Pojemność takiej butli jest stosunkowo niewielka i ilość gazu nie wystarczy na to, żeby wynurzyć się z głębszego rekreacyjnego nurkowania (butla 4dm3 x 200bar wystarczy na bezpieczne wynurzenie jednej osoby z głębokości ok. 30m przy założeniu że nurkujemy bezdekompresyjnie).

Stage czyli butla boczna

Stage to butla o pojemności najczęściej od 5,5 do 11 dm3 przyczepiona do uprzęży pod lewym ramieniem. Takie rozwiązanie ma kilka bardzo istotnych zalet:

- w przypadku zamrożenia automatu na butli stage - możemy bardzo łatwo dalej z niej korzystać! Dzięki łatwej dostępności można to robić "na kręconego", czyli zakręcić jej zawór i uchylać go tylko na moment wdechów. Prawidłowo wykonana procedura powoduje minimalne straty gazu i umożliwia wykonanie nawet trwającej dziesiątki minut dekompresji.

- w przypadku OOA u partnera możemy mu po prostu podać całą butlę dzięki czemu unikniemy problemów ze wspólnym płynięciem do opustówki czy wynurzaniem się (w prądzie może być to kłopotliwe). W takiej sytuacji zużycie gazu w przypadku OOA może być niewiele większe niż normalne.

- butla stage może być "przechodnią" rezerwą dla kolejnych nurkujących osób

Niestety nie ma róży bez kolców: stage nieco utrudnia poruszanie się pod wodą a osoba używająca takiego systemu musi być przeszkolona w wyciąganiu automatu umieszczonego na butli.

Zestaw butli rozdzielonych

Jest to zestaw symetryczny, składający się z dwóch takich samych butli przymocowanych do noszaka na plecach. Po to by zmaksymalizować bezpieczeństwo użycia takiego zestawu należy co kilka minut zmieniać automat oddechowy, tak żeby równomiernie zużywać gaz z obu butli. Dzięki temu niezależnie która butla ulegnie awarii - mamy jeszcze dostępną zaplanowaną rezerwę. Niestety konieczność zmiany automatu wprowadza dość duże zamieszanie w konfiguracji, gdyż trudno sobie wyobrazić system, w którym w każdym momencie będziemy mieli łatwość podania automatu partnerowi. Z tego względu użyteczność takiego systemu ogranicza się głównie do nurkowań samotnych.

Drugą wadą systemu jest fakt, że w wyniku dowolnej awarii jednego automatu - tracimy dostęp do gazu z tej butli. Może być to problemem w poważniejszych nurkowaniach.

Twinset, czyli zestaw butli połączonych manifoldem separacyjnym

Dzięki połączeniu butli zyskujemy następujące kożyści:

- poprzez oba automaty mamy dostęp do CAŁEGO gazu z obu butli

- podczas nurkowania używamy jednego automatu (głównego) a w sytuacji awaryjnej używamy automatu zapasowego. Takie rozdzielenie funkcji pozwala nam wygodnie skonfigurować sprzęt: automat główny na długim wężu nadaje się do natychmiastowego podania partnerowi, natomiast automat zapasowy, podpięty na gumie na szyi w trakcie nurkowania nie jest narażony na zabrudzenie czy zaplątanie, a w sytuacji awaryjnej jest łatwy do odszukania i użycia.

- w razie potrzeby zawór na łączniku pozwala rozseparować butle.

Główną wadą tego rozwiązania jest teoretyczna możliwość takiego zniszczenia łącznika butli, że gaz będzie uciekał po obu stronach zaworu separującego. Awaria taka jest mało prawdopodobna i o ile wiem zdarzył się jeden taki wypadek w historii nurkowania (po bardzo silnym uderzeniu łącznikiem w strop jaskini w trakcie płynięcia na skuterze) tym nie mniej - awaria jest możliwa, dlatego nurkowie planujący nurkowania w twinie powinni mieć rezerwę dla partnera (albo dodatkowe butle w przypadku nurkowania samotnego).

UWAGA! Twinset z manifoldem separacyjnym jest funkcjonalny WYŁĄCZNIE wtedy gdy nurek potrafi SZYBKO I SKUTECZNIE podczas nurkowania zakręcić i otworzyć każdy z zaworów manifoldu. Szybko i skutecznie oznacza: poniżej 15 sekund na każdy z zaworów (dobry czas to 5s). W przeciwnym wypadku użyteczność twinsetu jest taka sama jak pojedynczej butli z dwoma zaworami!

Niestety nawet przy dobrze wyćwiczonej umiejętności zakręcania zaworów w łączniku użycie twinsetu "na kręconego" jest o wiele bardziej niewygodne i męczące od użycia stage w ten sposób. Warto to przećwiczyć ale nie bardzo można liczyć na to, że będziemy mogli w ten sposób oddychać dłużej niż kilka minut.

Pomimo powyższych zastrzeżeń Twinset z manifoldem jest zdecydowanie najlepszym rozwiązaniem dla nurków nurkujących partnersko.

Konfiguracja automatów

Nurkowanie partnerskie

Konfiguracja automatów w tym przypadku musi spełniać następujące zadania:

- łatwość podania automatu partnerowi

Nurek któremu zabrakło gazu jest często na granicy paniki, często musiał do nas dopłynąć zanim zasygnalizował problem, więc potrzebuje pomocy SZYBKO. Z tego względu automat który podajemy partnerowi musi być łatwo dostępny, łatwy do odnalezienia i podania.

Automat przyczepiony gdzieś może być zarówno trudny do odnalezienia, jak i do odczepienia przed podaniem. Dlatego najrozsądniejsze jest podawanie automatu głównego, z którego aktualnie korzystamy. Jest on do odnalezienia natychmiast, zawsze w tym samym miejscu i zawsze dostępny. Nie trzeba go odczepiać przed podaniem, wystarczy otworzyć usta...

Podanie automatu może być też utrudnione przez złe ustabilizowanie długiego węża. Jeśli jest on zaczepiony gdzieś poza zasięgiem nurka, np. pod gumą na butli plecowej, to w przypadku gdy się zaczepi o coś możemy mieć problem z wyciągnięciem go.

- łatwość poruszania się w parze po podaniu automatu partnerowi

Tu istotna jest długość węża na którym ustawiony jest drugi stopień. Bardzo krótkie węże zmuszają nas do niemal przytulenia się do partnera i bardzo utrudniają wynurzanie. O płynięciu w poziomie przy takiej konfiguracji nie może być mowy.

Węże o średniej długości - 1-1.5m są w miarę wygodne do podania i umożliwiają poruszanie się zespołu w poziomie, jednak nadal trudno jest z takim wężem przepłynąć np. przez wąskie przejście na wraku.

Węże o długości 2m umożliwiają zarówno wygodne podanie automatu, stabilizację węża na karku partnera (poszkodowanego), jak i sprawne poruszanie się zarówno w pionie jak i poziomie.

- automaty po skonfigurowaniu nie mogą tworzyć odstających pętli które mogłyby zaczepić o coś i utrudniają pływanie.

Aby to osiągnąć, trzeba właściwie dobrać długość węży i umieścić je w ten sposób, żeby wychodziły w dół, wzdłuż ciała nie odstając od niego zbytnio. Automaty powinny być tak ustabilizowane, żeby nie zwisały pod nurka i żeby nie mogły się zgubić.

- po wykonaniu kontrolnej procedury OOA albo ćwiczeń OOA powinno być łatwo sklarować sprzęt do pierwotnej postaci.

Każde nurkowanie należy rozpocząć procedurą kontroli sprzętu na którą składa się między innymi podanie powietrza partnerowi. Jest to bardzo istotny element kontroli, gdyż pozwala wykryć zarówno usterki w obu torach oddechowych, jak i błędy w konfiguracji. Po takiej kontroli należy automat oddechowy doprowadzić do pierwotnego układu.

Innym przypadkiem są ćwiczenia sytuacji braku powietrza wykonywane pod wodą. Często wykonujemy wiele powtórzeń takich ćwiczeń podczas nurkowania treningowego i po każdym z powtórzeń trzeba doprowadzić sprzęt do pierwotnego układu.

W tych przypadkach nie sprawdzają się te konfiguracje, w których wąż automatu który podajemy partnerowi jest schowany gdzieś poza zasięgiem nurka, np. z tyłu na butli, poza zasięgiem rąk.

Jak to osiągnąć?

Być może istnieje wiele konfiguracji które spełniają wszystkie powyższe postulaty. Ja przedstawię tą, którą uważam za najlepszą z mi znanych i którą sam stosuję:

Automat główny, z którego oddychamy i który podajemy partnerowi w potrzebie jest na 2m wężu. Jest przyczepiony do prawego zaworu butli. Wąż idzie po skrzydle od strony nurka, za ramieniem, do pasa, gdzie jest ustabilizowany (wsunięty za ciasno spięty pas, pod pochwę noża albo za kanister latarki), a potem idzie na skos, przez pierś, za kark i do ust.

Taki układ powoduje, że wąż jest dobrze schowany i trudny do zaczepienia, a w sytuacji awaryjnej potrzebny jest jeden ruch żeby podać powietrze i drugi żeby wydać całą długość węża. Po użyciu sklarowanie automatu jest proste i zajmuje kilka sekund.

Automat zapasowy jest na bardzo krótkim wężu który wystarcza na to, żeby poprowadzić go od lewego zaworu po karku do ust. Wąż musi umożliwić obrót głowy w lewo, ale też nie może być zbyt długi, tak żeby na ramieniu nie powstawała obszerna pętla. Drugi stopień jest podwieszony na gumie na szyi, tak, że automat jest blisko ust i jest bardzo łatwy do odnalezienia. W tej konfiguracji automat zapasowy jest przeznaczony WYŁĄCZNIE dla jego właściciela.

Konfiguracja innych wężyków

Ułożenie innych wężyków rządzi się tymi samymi prawidłami, co konfiguracja drugich stopni. Ich długość powinna być tak dobrana, żeby nie tworzyły pętli, węże powinny być ułożone wzdłuż sprzętu lub ciała nurka. Gdy nurkujemy w suchym skafandrze - wąż od kamizelki jest podłączony do głównego automatu a wąż od suchego do zapasowego.

Dzięki temu mamy rozdzielone zarówno źródła mieszaniny oddechowej jak i urządzenia wypornościowe. Suchy zasilamy z zapasowego automatu, gdyż przy normalnym użytkowaniu sprzętu do suchego pompujemy więcej gazu niż do skrzydła a więc rozdzielając automat główny i suchy zmniejszamy przepływ gazu a więc i ryzyko zamrożenia automatu.

Wąż od suchego idzie pod lewym ramieniem, pod szelką od skrzydła do zaworu w suchym. Dzięki temu po wypięciu węża z zaworu (w sytuacji awaryjnej albo np. w celu nadmuchania bojki) - wąż nam nie ucieknie, jest łatwy do lokalizacji i ponownego wpięcia.

Manometr podłączamy do zapasowego automatu, dzięki temu w sytuacji awaryjnej gdy zakręcimy sobie zawór przy głównym automacie nadal mamy kontrolę ciśnienia w butli. Manometr idzie za lewym ramieniem do D-ringu na pasie biodrowym do którego jest przypięty karabinkiem. Gdy chcemy nań spojrzeć odpinamy go i wyciągamy przed oczy. Taki układ zabezpiecza przed wplątaniem manometru czy zaczepieniem nim o coś. Manometr pozostaje pozornie nie zdublowanym elementem wyposażenia. W rzeczywistości jednak kontrolą dla manometru jest czas i głębokość nurkowania, które pozwalają nam oszacować ile powinniśmy zużyć gazu. Jeśli szacowanie nie zgadza się z pomiarem, to należy odkryć przyczynę rozbieżności (może to wskazywać na sytuację awaryjną).